Instrument cross-compliance ma przyczyniać się do ochrony środowiska, poprawy bezpieczeństwa żywności, zdrowotności zwierząt i roślin oraz dobrostanu.
Ma w ten sposób służyć legitymizowaniu płatności dla rolników warunkując je spełnianiem oczekiwań społeczeństwa Unii Europejskiej co do, ogólnie mówiąc, warunków w jakich produkowana jest europejska żywność.
W przypadku nie przestrzegania wymagań, płatności bezpośrednie są redukowane, proporcjonalnie do powodowanych zagrożeń.
Co oznacza Cross-Compilance?
Wytworzenie powiązania pomiędzy:
Płatnościami bezpośrednimi i
Normami, oraz zobowiązaniami w sektorach ściśle powiązanych z rolnictwem.
Czyli:
Zdrowie publiczne, zdrowie zwierząt i zdrowie roślin,
Środowisko,
Dobrostan zwierząt,
Dobry stan rolniczy i ekologiczny powierzchni rolnych.
Jakie są cele Cross-Compilance?
o Poprawa długotrwałości europejskiego rolnictwa i rolniczych obszarów.
o Udział dotyczący zgodności Wspólnej Polityki Rolnej z oczekiwaniami nowoczesnego społeczeństwa i konsumentów.
o Wzmocnienie mocy prawnej Wspólnej Polityki Rolnej i jej publicznej akceptacji, szczególnie w przypadku zupełnie oddzielnych płatności.
Wymagania, które zostały zawarte w instrumencie cross-compliance nie są nowe.
W krajach „piętnastki" (UE-15) pojawiały się one stopniowo wraz z ewoluowaniem Wspólnej Polityki Rolnej w kierunku polityki zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich, gdzie produkcyjne funkcje rolnictwa, schodząc na dalszy plan, ustępują zdecydowanie miejsca jego szeroko rozumianym funkcjom społecznym.
Także w nowych krajach członkowskich wymogi, których spełnienie zakłada cross-compliance, istnieją już w krajowym prawodawstwie.
W tym świetle cross-compliance może być zatem traktowane jako narzędzie egzekwujące wykonanie konkretnych zapisów zawartych w istniejących regulacjach. W przypadku krajów UE-15 instrument cross-compliance będzie wdrażany stopniowo od stycznia 2005 roku. W Polsce, podobnie jak w innych nowych krajach członkowskich (z wyjątkiem Malty i Słowenii), pełna zasada współzależności będzie obowiązywała od momentu odejścia od uproszczonego systemu płatności bezpośrednich (SAPS) do systemu płatności jednolitej. Natomiast dwa z pośród trzech elementów tego instrumentu już w Polsce obowiązują (dobra kultura rolna oraz utrzymanie trwałych użytków zielonych).
Opis instrumentu
Wypełnianie norm i warunków wynikających z zasady współzależności stawia przed krajami członkowskimi obowiązek kontroli rolników i nakładania na nich odpowiednich sankcji w przypadku nieprzestrzegania określonych wymogów. Ilość regulacji, których stosowanie zostanie poddane kontroli została ostatecznie ograniczona do 19.
Regulacje te, poza czterema rozporządzeniami, mają rangę dyrektyw i zostały już wdrożone do polskiego prawa. Każdy kraj członkowski sam ustala elementy, które będą podlegały kontroli. Są one określane przez ekspertów, na podstawie specyficznej sytuacji danego kraju. Ponadto kontrolowane jest spełnianie wymogów odnośnie utrzymania gruntów w dobrej kulturze rolnej, również te wymogi określone są na poziomie państwa członkowskiego.
Warto podkreślić, że przydatne podczas kontroli mechanizmu cross-compliance mogą okazać się doświadczenia wyniesione z kontroli wymogów warunkujących otrzymanie płatności do obszarów o niekorzystnych warunkach gospodarowania (obszary ONW) i programów rolno – środowiskowych.
Instrument cross-compliance obejmuje bardzo liczną gamę zagadnień z zakresu zdrowia publicznego, weterynarii, zdrowotności roślin, dobrostanu zwierząt oraz wymagań odnośnie utrzymania gruntów rolnych. Stąd też przygotowania do jego wdrażania i nadzorowania muszą mieć charakter interdyscyplinarny. Wśród krajów członkowskich UE istnieje więc uzasadniona obawa, iż duża liczba zaangażowanych instytucji może utrudniać sprawną organizację kontroli, przeprowadzanych w gospodarstwach rolnych w ramach tego instrumentu.
W UE-15 kontrola przestrzegania regulacji rozpoczyna się w trzech terminach:
o od l stycznia 2005 dla dyrektyw z dziedziny ochrony środowiska oraz trzech rozporządzeń z dziedziny zdrowotności ludzi i zwierząt oraz l dyrektywyz dziedziny identyfikacji i rejestracji zwierząt,
o od l stycznia 2006 - pozostałych czterech regulacji dotyczących zdrowotności ludzi i zwierząt, notyfikacja występowania chorób (trzy dyrektywy),
o od l stycznia 2007 wejdzie w życie obowiązek kontroli trzech dyrektyw z zakresu dobrostanu zwierząt.
W ramach cross-compliance obowiązkiem kontroli wypełniania stosownych wymagań objęta będzie próbka gospodarstw pochodząca ze standardowej, obowiązkowej próby wylosowanej w ramach IACS. Próba ta ma zawierać przynajmniej 1% gospodarstw rolnych w kraju, co w przypadku Polski stanowić będzie ok. 15 tysięcy gospodarstw.
Ponadto po wykryciu nieprawidłowości w jakimś obszarze, zwiększona w nim zostanie ilość kontroli w przyszłości.
Dla poprawy efektywności kontroli, instytucje kontrolujące wypełnianie określonej normy będą mogły pominąć w kontroli rolnika – beneficjenta płatności, a kontrolować innych uczestników łańcucha żywnościowego (przedsiębiorstwa: rzeźnie, handel, dostawców). W efekcie jednak, czy to pośrednio czy bezpośrednio, 1% rolników musi zostać sprawdzony.
Raporty pokontrolne i ocena wielkości potencjalnych wykroczeń muszą być wysłane do agencji płatniczej w celu podjęcia decyzji co do ewentualnych sankcji.
Jeśli chodzi o środki uzyskane w wyniku kar nałożonych na rolników, którzy nie przestrzegają określonych wymogów to zasilą one EFRROW. Państwo członkowskie może zachować 25% funduszy uzyskanych w tym kraju.
Zobacz także:
Cross compliance cz. II
